نوش آباد «گنجینه ای خفته»

ScreenShot_20170613210226

نوش آباد «گنجینه ای خفته»

تاریخچه
شهر نوش آباد از جمله مناطق باستانی و تاریخی استان اصفهان است . وجود ده ها اثر تاریخی به جای مانده از دوره های سلجوقی ، مغول ، صفوی ، قاجار در این شهر و همچنین اشارات متون کهن تاریخی به آبادانی و رونق نوش آباد در دوران پیش از اسلام و اوایل دوره ی  اسلامی گویای این سابقه بلند تاریخی است . درکتاب با ارزش تاریخ قم که به سال ۳۷۸ هجری تألیف شده است درباره وجه تسمیه این شهر آمده است : انوش آباد این دیه را از بهر آن بدین نام کردند که یکی از اکسره ( ساسانیان ) بدان ناحیت بگذشت به چشمه ای که آنجاست فرود آمد و آن چشمه و موضع را خوش یافت . بفرمود تا به آنجا دیهی بنا نهادند و انوش آباد نام کردند ( ص ۷۶ ) نوش آباد در اوایل دوران اسلامی نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده است . چنان که این رسته در کتاب الاخلاق النفیسه که به سال ۲۹۰ هجری آن را تألیف نموده است .  از انوش آباد به عنوان یکی از منزلگاه های راه باستانی ری و اصفهان یاد می کند ( ص ۱۸۲ ) به نظر می رسد پل مستحکم و باستانی اسحاق آباد که در شمال شرقی نوش آباد قرار دارد از یادگارهای این سیر مهم تاریخی است .
همچنین در دیوان ابوالرضا راوندی شاعر و فقیه شیعه دوران سلجوقی از آبادانی این شهر یاد شده است ( ص۷۴ ) یادی هم که باباافضل کاشانی از حکما و عرفای بزرگ دوره مغول در مکتوبات خود از نوش آباد می کند نشان از اهمیت تاریخی و فرهنگی این خطه در دوران مغول است  ( ص ۷۰۶ ) به جز این کتاب ها بیش از ده ها کتیبه مهم تاریخی از دوران سلجوقی تا قاجار در نوش آباد وجود دارد که از جمله می توان به کتیبه های مناره مسجد جامع و محراب گچ بری مسجد علی که در آن به نام خلفای راشدین اشاره شده و به طور قطع از آثار دوره سلجوقی می باشد و همچنین کتیبه های متعدد تاریخ از ۹۲۳ تا ۱۱۴۰ هجری نشان از رونق و اهمیت این شهر در دوره ی صفوی است .
در نوش آباد حدود ۳۰ اثر تاریخی وجود دارد که مهمترین آنها عبارتند از مسجد جامع عتیق ، مسجد علی ، قلعه سی زان و پل اسحاق آباد از دوره سلجوقی و ایلخانی زیارتگه امامزاده محمد ، مسجد حاج سید حسین ، آب انبار توده و آب انبار چاله سی ، قلعه مورچان ، قلعه سیچان و زیارتگاه شاهزاده حسین و سلیمان از دوره صفوی زیارتگاه رقیه خاتون ، زیارتگاه شاهزاده اسحاق ، زیاتگاه تاج الدین ، مسجد موسی  بن جعفر ، آب انبار در بریگ ، مسجد محبین و مسجد قائمیه از آثار دوره قاجاری . همچنین نوش آباد از حیث فرهنگی و سنت های فرهنگ به ویژه برگزاری مراسم عزاداری عاشورا اهمیت فراوان دارد و این مراسم صدها سال است . که با شور و هیجان برگزار می شود .
نوش آباد خیزشگاه دانشمندان بزرگ بوده است که از جمله آنها می توان به علامه محمد بن محمد زمان نوش آبادی فقیه ، فیلسوف و متکلم بزرگ اواخر دوره صفوی استاد علامه مهدی نراقی که آثار متعددی از وی برجا مانده و همچنین فقیه و عالم بزرگ دوره افشاریه آیت الله ملا علی اکبر نوش آبادی که آثار وی موجود می باشد اشاره کرد . جهت آشنایی بیشتر با نوش آباد به کتاب نوش آباد در آینه تاریخ ، آثار تاریخی و فرهنگ مراجعه شود .

  1. مسجد جامع عتیق :
    مسجد جامع عتیق نوش آباد از آثار دوره سلجوقی است که پس از مسجد جامع میدان کهنه و قلعه جلالیها قدیمی ترین اثر تاریخی دوران اسلامی منطقه کاشان است و شامل مناره ، ۲ صفه جنوبی و شمالی ، شبستان ، جلو خان و ۳ درب تاریخی است و این اثر به شماره ۲۰۱۵-۱۹/۲/۱۳۷۷ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است .

    ۲٫ مسجد علی ( ع ) :
    مسجد حضرت علی ( ع ) نوش آباد شامل شبستان ، ایوان ، رواق ، محراب دوره مغول و مأذنه بسیار زیباست . این اثر به شماره ۳۰۶۰- ۲۶/۱۲/۱۳۷۹ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است .

    ۳٫ قلعه سی زان :
    قلعه خشتی سی زان وسعتی بیش از یک هکتار دارد و دارای ۹ مربع در چهار گوشه و میانه اضلاع جنوبی ، شمالی و شرقی و سر در می باشد . دوره های سلجوقی و تیموری به عنوان تاریخ بنای آن حدس زده می شود . این اثر به شماره ۶۱۴۵- ۷/۷/۱۳۸۱ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است .

    ۴٫ بقعه امام زاده محمد :
    بقعه امام زاده محمد بن زید از نوادگان امام حسن مجتبی از آثار به جا مانده از دوره صفویه است و شامل بقعه مخروطی شکل فیروزه ای و سه ایوان جنوبی ، شرقی و شمالی است . کتیبه دوره صفویه و درب نفیس دوره قاجاریه از دیگر آثار با ارزش این بناست که به شماره ۹۰۱-۱۰/۳/۸۲ به ثبت آثار ملی رسیده است .

    ۵٫ پل اسحاق آباد :
    پل تاریخی اسحاق آباد ( ساق آباد ) در یک کیلومتری شرق نوش آباد بر روی خشک رود سوک چم واقع است . دوره سلجوقی برای بنیاد آن حدس زده می شود . مصالح آن از آجر و ملات ساروج و پی آن از قطعه سنگ و کاگل می باشد و به شماره ۹۰۱۸-۱۰/۱۲/۷۹ به ثبت آثار ملی رسیده است .

    ۶٫ آب انبارها :
    در نوش آباد آب انبارهای متعدد زیبایی قرار دارد که از این میان آب انبار مرکزی ( توی ده ) به شماره ۳۶۲۴-۲۵/۱۲/۷۹ و آب انبار چاله سی به شماره ۹۰۱۹-۱۰/۳/۱۳۸۲ به فهرست آثار ملی پیوسته اند و آب انبار های در بریگ و مسجد جامع در ردیف ثبت قرار دارند .

    ۷٫ مساجد و بقاع متبرکه :
    علاوه بر مساجد جامع و علی ( ع) و بقعه امام زاده محمد ، مساجد حاج سید حسین ( دوره صفویه ) مسجد موسی بن جعفر ( قاجاریه ) مسجد قائمیه ( قاجاریه ) و بقاع شاهزاده رقیه خاتون و شاهزاده ابراهیم ( قبل از صفویه ) ، شاهزاده اسحاق ( قاجاریه ) ، شاهزادگان سید فاضل و سید ابوالقاسم ( قاجاریه ) و زیارت گاههای اقبالیه ، فیض آباد ( قاجاریه ) و کاروان مصطفی از دیگر آثار تاریخی نوش آباد به حساب می آیند .

    ۸٫ گذشته از آثار یاد شده در بالا اثرهای تاریخی دیگری در این شهر وجود داشته و دارد که بعضی در سال های اخیر در اثر بی توجهی از میان رفته اند نظیر برج و باروی نوش آباد ، حسینیه توی ده و حسینیه بالا ده و برخی محتاج کاوش و برخی کاوشگران و باستان شناسان می باشند ، مانند شهر زیرزمینی ، نقب ها و دخمه های اسرار آمیز و تپه تاریخی شمالی نوش آباد .

    معماری دست کن زیرزمینی ( شهر زیر زمینی ) نوش آباد :
    یکی از آثار ارزشمند شناسایی شده در نوش آباد ، معماری دست کن یا شهر زیر زمینی است . وسعت این اثر تاریخی که از عمق ۴ متری از سطح کوچه شروع شده و تا عمق ۱۶ متری ادامه دارد مشخص نیست ، اما با توجه به شواهد موجود و گفته اهالی ، تا بیرون از حصار تاریخی شهر نیز گسترش داشته است .

    آثار معماری به دست آمده تاکنون در سه طبقه ، شامل راهروهای باریک به همراه اتاق های چهار گوش با طاقچه های ایجاد شده در دیوارها است . ارتباط بین طبقات به وسیله چاه های عمودی حفر شده با ۵ تا ۷ متر عمق می باشد .

    با توجه به آثار و شواهد به دست آمده تاکنون ، تاریخ ایجاد معماری دست کن نوش آباد به دوره تاریخی صفوی ( ساسانی ) اسلامی ( قرن هفتم ) می رسد .

منبع: بروشور کانون تبلیغاتی آفرینش